References

zhps

Журнал прикладной спектроскопии

Zhurnal Prikladnoii Spektroskopii

0514-7506

B. I. Stepanov Institute of Physics of the National Academy of Sciences

zhps-388

Research Article

Статьи

ПРИМЕНЕНИЕ ИК СПЕКТРОСКОПИИ ДЛЯ ДИАГНОСТИКИ ОНКОЛОГИЧЕСКИХ ЗАБОЛЕВАНИЙ

APPLICATION OF IR SPECTROSCOPY FOR CANCER DIAGNOSIS

Бельская

Л. В.

Bel’Skaya

L. V.

ludab2005@mail.ru

Омский государственный педагогический университетOmsk State Pedagogical University

2019

10032020

862165187

2020

Бельская Л.В.

Bel’Skaya L.V.

Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.

https://zhps.ejournal.by/jour/article/view/388

Представлен обзор данных по применению ИК-фурье-спектроскопии для диагностики онкологических заболеваний. Описаны объекты исследования - биологические жидкости, ткани, модельные системы для изучения экспериментальной неоплазии, охарактеризованы методологические особенности работы с каждой исследуемой системой. Приведено детальное описание спектральных особенностей, используемых для диагностики онкологических заболеваний, в том числе применение ИК спектроскопии для мониторинга процесса лечения, оценки эффективности лекарственной терапии, определения стадии заболевания и т. д. Охарактеризованы статистические методы обработки данных, получаемых с помощью ИК спектроскопии. Показаны основные ограничения метода ИК спектроскопии для диагностики онкологических заболеваний, а также перспективные направления и возможности внедрения в клиническую практику.

This review presents data on the use of FT-IR spectroscopy for cancer diagnosis. The objects of study, namely biological fluids, tissues, and model systems for studying experimental neoplasia, as well as the methodological features of working with each system under investigation are described. A detailed description of the spectral features applicable for cancer detection is given, including the use of IR spectroscopy to monitor the treatment process, evaluate the effectiveness of drug therapy, determine the stage of the disease, etc. Statistical methods for processing the data obtained by IR spectroscopy are shown. The main limitations of IR-spectroscopy for the detection of oncological disease and the potential of its introduction into clinical practice are described.

ИК-фурье-спектроскопияонкологиядиагностикаIR-Fourier spectroscopyoncologydiagnosis

References1

J. Ferlay, M. Colombet, I. Soerjomataram, T. Dyba, G. Randi, M. Bettio, A. Gavin, O. Visser, F. Bray. Europ. J. Cancer, 103 (2018) 356-387

P. Vineis, D. Fecht. Europ. J. Cancer, 103 (2018) 317-326

P. Muller, S. Walters, M. P. Coleman, L. Woods. Cancer Epidemiol., 56 (2018) 161-170

F. Santos, S. Magalhaes, M. C. Henriques, M. Fardilha, A. Nunes. Current Metabolom., 6, N 2 (2018) 103-111

S. Bhattacharyya. J. Phys. Chem. Biophys., 5, N 4 (2015); doi: 10.4172/2161-0398.1000e128

Z. Movasaghi, S. Rehman, I. Rehman. Appl. Spectrosc. Rev., 43 (2008) 134-179

Л. В. Бельская, Е. А. Cарф, И. А. Гундырев. Журн. прикл. спектр., 85, № 6 (2018) 952-961

M. J. Baker, J. Trevisan, P. Bassan, R. Bhargava, H. J. Butler, K. M. Dorling, P. R. Fielden, S. W. Fogarty, N. J. Fullwood, K. A. Heys, C. Hughes, P. Lasch, P. L. Martin-Hirsch, B. Obinaju, G. D. Sockalingum, J. Sulé-Suso, R. J. Strong, M. J. Walsh, B. R. Wood, P. Gardner, F. L. Martin. Nature Protoc., 9, N 8 (2014) 1771-1791

G. Bellisola, C. Sorio. Am. J. Cancer Res., 2 (2012) 1-21

A. Derenne, O. Vandersleyen, E. Goormaghtigh. Biochim. Biophys. Acta, 1841, N 8 (2014) 1200-1209

C. Petibois, B. Desbat. Trends Biotechnol., 28 (2010) 495-500

D. Simonova, I. Karamancheva. Biotechnol. Biotechnol. Equip., 27, N 6 (2013) 4200-4207

Y. Yang, J. Sule-Suso, G. D. Sockalingum, G. Kegelaer, M. Manfait, A. J. El Haj. Biopolymers, 78 (2005) 311-317

A. Tfayli, O. Piot, A. Durlach, P. Bernard, M. Manfait. Biochim. Biophys. Acta, 1724 (2005) 262-269

S. Mordechai, R. K. Sahu, Z. Hammody, S. Mark, K. Kantarovich, H. Guterman, A. Podshyvolav, J. Goldstein, S. Argov. J. Microsc., 215, N 1 (2004) 86-91

P. G. Andrus. Technol. Cancer. Res. Treat., 5, N 2 (2006) 157-167

B. Brozek-Pluska, M. Kopec, J. Surmacki, H. Abramczyk. Infrared Phys. Technol., 93 (2018) 247-254

J. Nallala, O. Piot, M. D. Diebold, C. Gobinet, O. Bouché, M. Manfait, G. D. Sockalingum. Cytometry, A, 83 (2013) 294-300

J. Yao, Q. Li, B. Zhou, D. Wang, R. Wu. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 195 (2018) 25-30

D. C. Fernandez, R. Bhargava, S. M. Hewitt, I. W. Levin. Nat. Biotechnol., 23 (2005) 469-474

И. В. Скорняков, Г. Б. Толсторожев, В. А. Бутра. Журн. прикл. спектр., 76, № 2 (2009) 261-266

R. Mehrotra, A. Gupta, A. Kaushik, N. Prakash, H. Kandpal. Indian J. Exper. Biol., 45 (2007) 71-76

S. Kar, D. R. Katti, K. S. Katti. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 208 (2019) 85-96

J.-S. Wang, J.-S. Shi, Y.-Z. Xu, X.-Y. Duan, L. Zhang, J. Wang, L.-M. Yang, S.-F. Weng, J.-G. Wu. World J. Gastroenterol., 9 (2003) 1897-1899

P. Venkatachalam, L. L. Rao, N. K. Kumar, A. Jose, S. S. Nazeer. AIP Conf. Proc., 1075 (2008) 144-148

N. A. Al-Muslet, E. E. Ali. J. Appl. Spectrosc., 79 (2012) 139-142

A. Salman, V. Erukhimovitch, M. Talyshinsky, M. Huleihil, M. Huleihel. Biopolymers, 67 (2002) 406-412

G. Yu, J. Xu, Y. Niu, C. Zhang, Ch. Zhang. Proc. SPIE, 5630 (2005) 796-801

J. Backhaus, R. Mueller, N. Formanski, N. Szlama, H.-G. Meerpohl, M. Eidt, P. Bugert. Vibr. Spectrosc., 52 (2010) 173-177

J. Depciuch, E. Kaznowska, S. Golowski, A. Koziorowska, I. Zawlik, M. Cholewa, K. Szmuc, J. Cebulski. J. Pharmac. Biomed. Analys., 143 (2017) 261-268

A. Barth. Prog. Biophys. Mol. Biol., 74, N 3-5 (2000) 141-173

Y. X. Ci, T. Y. Gao, J. Feng; Z. Q. Guo. Appl. Spectrosc., 53, N 3 (1999) 312-315

R. Eckel, H. Huo, H.-W. Guan, X. Hu, X. Che, W.-D. Huang. Vibr. Spectrosc., 27 (2001) 165-173

A. Benard, C. Desmedt, V. Durbecq, G. Rouas, D. Larsimont, C. Sotiriou. Spectroscopy, 24, N 1-2 (2010) 67-72

S. Kumar, C. Desmedt, D. Larsimont, C. Sotiriou, E. Goormaghtigh. Analyst, 138, N 14 (2013) 4058-4065

M. Verdonck, S. Garaud, H. Duvillier, K. Willard-Gallo, E. Goormaghtigh. Analyst, 140, N 7 (2015) 2247-2256

L. S. Leslie, T. P. Wrobel, D. Mayerich, S. Bindra, R. Emmadi, R. Bhargava. PLoS One, 10, N 6 (2015) e0127238

S. E. Holton, A. Bergamaschi, B. S. Katzenellenbogen, R. Bhargava. PLoS One, 9, N 5 (2014) e96878

R. Kalluri, M. Zeisberg. Nat. Rev. Cancer, 6, N 5 (2006) 392-401

F. Elmi, A. F. Movaghar, M. M. Elmi, H. Alinezhad, N. Nikbakhsh. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 187 (2017) 87-91

R. Davis, L. Mauer. Technol. Educat. Topic. Appl. Microbiol. Microbiol. Biotechnol., 2 (2010) 1582-1594

C. Koch, M. Brandstetter, P. Wechselberger, B. Lorantfy, M.R. Plata, S. Radel, C. Herwig, B. Lend. Anal. Chem., 87 (2015) 2314-2320

U. Zelig, E. Barlev, O. Bar, I. Gross, F. Flomen, S. Mordechai, J. Kapelushnik, I. Nathan, H. Kashtan, N. Wasserberg, O. Madhala-Givon. BMC Cancer, 15 (2015) 408

K. Chrabaszcz, A. Jasztal, M. Smęda, B. Zieliński, A. Blat, M. Diem, S. Chlopicki, K. Malek, K. M. Marzec. Badis, 1864, N 11 (2018) 3574-3584

K. Yano, S. Ohoshima, Y. Shimizu, T. Moriguchi, H. Katayama. Cancer Lett., 110 (1996) 29-34

C. E. Zois, A. L. Harris. J. Mol. Med., 94 (2016) 137-154

E. Favaro, K. Bensaad, M. G. Chong, D. A. Tennant, D. J. P. Ferguson, C. Snell, G. Steers, H. Turley, J.-L. Li, U. L. Gü, F. M. Buffa, A. Mcintyre, A. L. Harris. Cell Metab., 16 (2012) 751-764

G. J. Ooi, J. Fox, K. Siu, R. Lewis, K. R. Bambery, D. McNaughton, B. R. Wood. Med. Phys., 35 (2008) 2151-2161

N. Zimmermann, H. Saiga, E. Houthuys, P. Moura-Alves, A. Koehler, S. Bandermann, A. Dorhoi, S. H. E. Kaufmann. Cell. Microbiol., 18 (2016) 1846-1856

B. Bird, M. Romeo, N. Laver, M. Diem. J. Biophotonic., 2 (2009) 37-46

K. Belbachir, R. Noreen, G. Gouspillou, C. Petibois. Anal. Bioanal. Chem., 395 (2009) 829-837

G. Devi, T. S. R. Devi, S. Gunasekaran. Int. J. Chem. Tech. Res., 2, N 3 (2010) 1426-1433

Г. Б. Толсторожев, М. В. Бельков, И. В. Скорняков, В. И. Пехньо, А. Н. Козачкова, Н. И. Царик, И. П. Куценко, Н. И. Шарыкина, В. А. Бутра. Журн. прикл. спектр., 81, № 6 (2014) 921-928

Г. Б. Толсторожев, М. В. Бельков, И. В. Скорняков, В. А. Бутра, В. И. Пехньо, А. Н. Козачкова, Н. И. Царик, И. П. Куценко, Н. И. Шарыкина. Журн. прикл. спектр., 81, № 3 (2014) 444-450

I. Zawlik, E. Kaznowska, J. Cebulski, M. Kolodziej, J. Depciuch, J. Vongsvivut, M. Cholewa. Sci. Rep., 6 (2016) 37333

S. Rehman, Z. Movasaghi, J. A. Darr, I. U. Rehman. Appl. Spectrosc. Rev., 45 (2010) 355-368

M. J. Walsh, S. E. Holton, A. Kajdacsy-Balla, R. Bhargava. Vibr. Spectrosc., 60 (2012) 23-28

K. Wehbe, R. Pineau, S. Eimer, A. Vital, H. Loiseau, G. Deleris. Analyst, 135, N 12 (2010) 3052-3059

N. Bergner, B. F. Romeike, R. Reichart, R. Kalff, C. Krafft. J. Popp. Analyst, 138, N 14 (2013) 3983-3990

K. Wehbe, I. Forfar, S. Eimer, G. Cinque. Anal. Bioanal. Chem., 407, N 24 (2015) 7295-7305

O. Uckermann, R. Galli, M. Anger, C. Herold-Mende, E. Koch, G. Schackert, G. Steiner, M. Kirsch. Int. J. Radiat. Biol., 90, N 8 (2014) 710-717

A. Beljebbar, S. Dukic, N. Amharref, M. Manfait. Analyst, 135, N 5 (2010) 1090-1097

K. Gajjar, L. D. Heppenstall, W. Pang, K. M. Ashton, J. Trevisan, I. I. Patel, V. Llabjani, H. F. Stringfellow, P. L. Martin-Hirsch, T. Dawson, F. L. Martin. Anal. Methods, 5 (2012) 89-102

C. Krafft, K. Thummler, S.B. Sobottka, G. Schackert, R. Salzer. Biopolymers, 82, N 4 (2006) 301-305

D. Bury, C. L. M. Morais, M. Paraskevaidi, K. M. Ashton, T. P. Dawson, F. L. Martin. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 206 (2019) 89-96

J. R. Hands, G. Clemens, R. Stables, K. Ashton, A. Brodbelt, C. Davis, T. P. Dawson, M. D. Jenkinson, R. W. Lea, C. Walker, M. J. Baker. J. Neurooncol., 127 (2016) 463-472

G. I. Dovbeshko, N. Y. Gridina, E. B. Kruglova, O. P. Pashchuk. Talanta, 53 (1997) 233-246

G. I. Dovbeshko, V. I. Chegel, N. Y. Gridina, O. P. Repnytska, Y. M. Shirshov, V. P. Tryndiak, I. M. Todor, G. I. Solyanik. Biopolymer (Biospectroscopy), 67 (2002) 470-486

R. Noreen, M. Moenner, Y. Hwu, C. Petibois. Biotechnol. Adv., 30 (2012) 1432-1446

M. A. Mackanos, C. H. Contag. Trends Biotechnol., 27, N 12 (2009) 661-663

E. Lipiec, K. R. Bambery, P. Heraud, C. Hirschmugl, J. Lekki, W. M. Kwiatek. J. Mol. Struct., 1073 (2014) 134-141

A. Derenne, R. Gasper, E. Goormaghtigh. Analyst, 136, N 6 (2011) 1134-1141

E. Gazi, M. Baker, J. Dwyer, N. P. Lockyer, P. Gardner, J. H. Shanks, R. S. Reeve, C. A. Hart, N. W. Clarke, M. D. Brown. Eur. Urol., 50, N 4 (2006) 750-760

M. J. Baker, E. Gazi, M. D. Brown, J. H. Shanks, N. W. Clarke, P. Gardner. J. Biophotonics, 2, N 1-2 (2009) 104-113

J. T. Kwak, A. Kajdacsy-Balla, V. Macias, M. L. Walsh, S. Sinha, R. Bhargava. Sci. Rep., 5 (2015) 8758

J. T. Kwak, S. M. Hewitt, A. A. Kajdacsy-Balla, S. Sinha, R. Bhargava. BMC Bioinformat., 17, N 1 (2016) 227

P. Bassan, A. Sachdeva, J. H. Shanks, M. D. Brown, N. W. Clarke, P. Gardner. Proc. SPIE, 9041 (2014) 10.1117/12.2043290

C. Pezzei, J. D. Pallua, G. Schaefer, C. Seifarth, V. Huck-Pezzei, L. K. Bittner, H. Klocker, G. Bartsch, G. K. Bonn, C. W. Huck. Mol. Biosyst., 6, N 11 (2010) 2287-2295

M. J. Baker, E. Gazi, M. D. Brown, J. H. Shanks, P. Gardner, N. W. Clarke. British J. Cancer, 99 (2008) 1859-1866

N. A. Al-Muslet, E. E. Ali. Austral. J. Basic Appl. Sci., 5, N 9 (2011) 1734-1739

S. Gok, O. Z. Aydin, Y. S. Sural, F. Zorlu, U. Bayol, F. Severcan. J. Biophoton., 9, N 9 (2016) 967-975

Q.-B. Li, Z. Xu, N.-W. Zhang, L. Zhang, F. Wang, L.-M. Yang, J.-S. Wang, S. Zhou, Y.-F. Zhang, X.-S. Zhou, J.-S. Shi, J.-G. Wu. World J. Gastroenterol., 11, N 3 (2005) 327-330

J.-K. Du, J.-S. Shi, X.-J. Sun, J.-S. Wang, Y.-Z. Xu, J.-G. Wu, Y.-F. Zhang, S.-F. Weng. Hepatobiliary & Pancreatic Diseas. Int., 8, N 1 (2009) 75-78

Г. Б. Толсторожев, И. В. Скорняков, В. А. Бутра. Журн. прикл. спектр., 77 (2010) 460-464

Y. Liu, Y. Xu, Y. Liu, Y. Zhang, D. Wang, D. Xiu, Z. Xu, X. Zhou, J. Wu, X. Ling. British J. Surgery, 98 (2011) 380-384

P. T. T. Wong, S. M. Goldstein, R. C. Grekin, T. A. Godwin, C. Pivik, B. Rigas. Cancer Res., 53, N 4 (1993) 762-765

L. M. McIntosh, M. Jackson, H. H. Mantsch, M. F. Stranc, D. Pilavdzic, A. N. Crowson. J. Investigat. Dermatol., 112 (1999) 951-956

F. Peñaranda, V. Naranjo, G. R. Lloyd, L. Kastl, B. Kemper, J. Schnekenburger, J. Nallala, N. Stone. Comput. Biol. Med., 100 (2018) 50-61

S. Olsztyńska-Janus, A. Pietruszka, Z. Kiełbowicz, M. A. Czarnecki. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 188 (2017) 37-49

C. A. Lima, V. P. Goulart, L. Côrrea, T. M. Pereira, D. M. Zezell. Int. J. Mol. Sci., 16 (2015) 6621-6630; doi:10.3390/ijms16046621

A. Barth. Biochim. Biophys. Acta, 1767 (2007) 1073-1101

R. Khurana, A. Fink. Biophys. J., 78 (2000) 994-1000

G. Zhang, D. J. Moore, C. R. Flash, R. Mendelsohn. Anal. Bioanal. Chem., 387 (2007) 1591-1599

N. Wald, E. Goormaghtigh. Analyst, 140, N 7 (2015) 2144-2155

N. Wald, Y. Le Corre, L. Martin, V. Mathieu, E. Goormaghtigh. Biochim. Biophys. Acta, 1862, N 2 (2016) 174-181

R. Mehrotra, G. Tyagi, D. K. Jangir, R. Dawar, N. Gupta. J. Ovarian Res., 3 (2010) 27; doi: 10.1186/1757-2215-3-27

J. Anastassopoulou, P. Arapantoni, E. Boukaki, S. Konstadoudakis, S. Theophanides, C. Valavanis, C. Conti, P. Ferraris, G. Giorgini, S. Sabbatini, G. Tosi. Brilliant Light in Life and Mater. Sci., 13 (2007) 273-278

C. Krafft, S. B. Sobottka, G. Schackert, R. Salzera. Analyst, 129 (2004) 921-925

T. Yamada, N. Miyoshi, T. Ogawa, K. Akao, M. Fukuda, T. Ogasawara, Y. Kitagawa, K. Sano. Clin. Cancer Res., 8 (2002) 2010-2014

100

K. Gajjar, J. Trevisan, G. Owens, P. J. Keating, N. J. Wood, H. F. Stringfellow, P. L. Martin-Hirsch, F. L. Martin. Analyst, 138, N 14 (2013) 3917-3926

101

M. M. Grzelak, P. M. Wróbel, M. Lankosz, Z. Stęgowski, Ł. Chmura, D. Adamek, B. Hesse, M. H. Castillo-Michel. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 203 (2018) 48-55

102

D. K. Nomura, J. Z. Long, S. Nissen, H. S. Hoover, N. Shu-Wing, B. F. Cravatt. Cell, 140 (2010) 49-61

103

J. Dudala, M. Bialas, A. Surowka, M. Bereza-Buziak, A. Hubalewska-Dydejczyk, A. Budzynski, M. Pedziwiatr, M. Kolodziej, K. Wehbe, M. Lankosz. Analyst, 140 (2015) 2101-2106

104

C. Petibois, G. Déléris. Cell Biol. Int., 29 (2005) 709-716

105

G. Theophilou, K. M. G. Lima, P. L. Martin-Hirsch, H. F. Stringfellow, F. L. Martin. Analyst, 141 (2016) 585-594

106

V. Untereiner, O. Piot, M. D. Diebold, O. Bouche, E. Scaglia, M. Manfait. Anal. Bioanal. Chem., 393, N 6-7 (2009) 1619-1627

107

C. M. Krishna, G. D. Sockalingum, R. A. Bhat, L. Venteo, P. Kushtagi, M. Pluot, M. Manfait. Anal. Bioanal. Chem., 387, N 5 (2007) 1649-1656

108

K. M. Lima, K. B. Gajjar, P. L. Martin-Hirsch, F. L. Martin. Biotechnol. Prog., 31, N 3 (2015) 832-839

109

D. E. Halliwell, C. L. M. Morais, K. M. G. Lima, J. Trevisan, M. R. F. Siggel-King,T. Craig, J. Ingham, D. S. Martin, K. A. Heys, M. Kyrgiou, A. Mitra,E. Paraskevaidis, G. Theophilou, P. L. Martin-Hirsch, A. Cricenti, M. Luce, P. Weightman, F. L. Martin. Sci. Rep., 6 (2016) 29494; doi: 10.1038/srep29494

110

C. M. Krishna, G. D. Sockalingum, M. S. Vidyasagar, M. Manfait, D. J. Fernanades, B. M. Vadhiraja, K. Maheedhar. J. Cancer Res. Ther., 4, N 1 (2008) 26-36

111

P. T. T. Wong, R. K. Wong, M. F. K. Fung. Appl. Spectrosc., 47 (1993) 1058-1063

112

B. R. Wood, M. A. Quinn, F. R. Burden, D. McNaughton. Biospectroscopy, 2 (1996) 143-153

113

M. J. Walsh, M. J. German, M. Singh, H. M. Pollock, A. Hammiche, M. Kyrgiou, H. F. Stringfellow, E. Paraskevaidis, P. L. Martin-Hirsch, F. L. Martin. Cancer Lett., 246 (2007) 1-11

114

R. Sahu, S. Mordechai. Future Oncol., 1 (2005) 635-647

115

B. R. Wood, M. A. Quinn, B. Tait, M. Ashdown, T. Hislop, M. Romeo, D. McNaughton. Biospectroscopy, 4 (1998) 75-91

116

A. Podshyvalov, R. K. Sahu, S. Mark, K. Kantarovich, H. Guterman, J. Goldstein, R. Jagannathan, S. Argov, S. Mordechai. Appl Opt., 44 (2005) 3725-3734

117

M. J. Walsh, M. N. Singh, H. M. Pollock, L. J. Cooper, M. J. German, H. F. Stringfellow, N. J. Fullwood, E. Paraskevaidis, P. L. Martin-Hirsch, F. L. Martin. Biochem. Biophys. Res. Commun., 352 (2007) 213-219

118

M. Romeo, C. Matthaus, M. Miljkovic, M. Diem. Biopolymers, 74 (2004) 168-171

119

M. Diem, M. Romeo, S. Boydston-White, M. Miljkovic, C. Matthaus. Analyst, 129 (2004) 880-885

120

M. J. Romeo, B. R. Wood, M. A. Quinn, D. McNaughton. Biopolymers, 72 (2003) 69-76

121

J. I. Chang Y. B. Huang, P. C. Wu, C. C. Chen, S.C. Huang, Y. H. Tsai. Gynecol. Oncol., 91 (2003) 577-583

122

S. Mark, R. K. Sahu, K. Kantarovich, A. Podshyvalov, H. Guterman, J. Goldstein, R. Jagannathan, S. Argov, S. Mordechai. J. Biomed. Opt., 9 (2004) 558-567

123

T. Rymsza, E. A. Ribeiro, L. F. de Carvalho, T. Bhattacharjee, R. de Azevedo Canevari. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 196 (2018) 238-246

124

R. Wood, L. Chiriboga, H. Yee, M. A. Quinn, D. McNaughton, M. Diem. Gynecol. Oncol., 93, N 1 (2004) 59-68

125

S. G. El-Tawil, R. Adnan, Z. N. Muhamed, N. H. Othman. Pathology, 40, N 6 (2008) 600-603

126

Y. Jusman, N. A. M. Isa, R. Adnan, N. H. Othman. Ain Shams Engin. J., 3 (2012) 61-70

127

H. P. Wang, H.-C. Wang, Y.-J. Huang. Sci. Total Environ., 204 (1997) 283-287

128

K. Yano, S. Ohoshima, Y. Gotou, K. Kumaido, T. Moriguchi, H. Katayama. Anal. Biochem., 287 (2000) 218-225

129

L. Quaroni, T. Zlateva, K. Wehbe, G. Cinque. Faraday Discuss., 187 (2016) 259-271

130

X. Sun, Y. Xu, J. Wu, Y. Zhang, K. Sun. J. Surgic. Res., 179 (2013) 33-38

131

R. Mehrotra, B. Ray, H. Chaturvedi. J. Cancer Clin. Oncol., 2, N 1 (2016) 1-8

132

Q. B. Li, X. J. Sun, Y. Z. Xu, L. M. Yang, Y. F. Zhang, S.-F. Weng, J.-S. Shi, J.-G. Wu. World J. Gastroenterol., 11 (2005) 3842-3845

133

S. Y. Lee, K. A. Yoon, S. H. Jang, E. O. Ganbold, D. Uuriintuya, S.-M. Shin, P. D. Ryu, S.-W. Joo. J. Vet. Sci., 10 (2009) 299-304

134

P. P. Provenzano, D. R. Inman, K. W. Eliceiri, J. G. Knittel, L. Yan, C. T. Rueden, J. G. White, P. J. Keely. BMC Med., 6 (2008) 1-15

135

A. H. Colagar, M. J. Chaichi, T. Khadjvand. J. Biosci., 36 (2011) 669-677

136

E. Kaznowska, K. Łach, J. Depciuch, R. Chaber, A. Koziorowska, S. Slobodian, K. Kiper, A. Chlebus, J. Cebulski. Infrared Phys. Technol., 89 (2018) 282-290

137

E. Kaznowska, J. Depciuch, K. Łach, M. Kołodziej, A. Koziorowska, J. Vongsvivut, I. Zawlik, M. Cholewa, J. Cebulski. Talanta, 186 (2018) 337-345

138

J. Ollesch, D. Theegarten, M. Altmayer, K. Darwiche, T. Hager, G. Stamatis, K. Gerwert. Biomed. Spectrosc. Imag., 5 (2016) 129-144

139

M. Diem, M. Miljković, B. Bird, A. I. Mazur, J. M. Schubert, D. Townsend, N. Laver, M. Almond, O. Old. Analyst, 141, N 2 (2016) 416-428

140

A. Akalin, X. Mu, M. A. Kon, A. Ergin, S. H. Remiszewski, C. M. Thompson, D. J. Raz, M. Diem, B. Bird, M. Miljković. Lab. Invest., 95, N 4 (2015) 406-421

141

B. Bird, M. S. Miljković, S. Remiszewski, A. Akalin, M. Kon, M. Diem. Lab. Invest., 92, N 9 (2012) 1358-1373

142

X. Wang, X. Shen, D. Sheng, X. Chen, X. Liu. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 122 (2014) 193-197

143

P. D. Lewis, K. E. Lewis, R. Ghosal, S. Bayliss, A. J. Lloyd, J. Wills, R. Godfrey, P. Kloer, L. A. J. Mur. BMC Cancer, 10 (2010) 640; http://www.biomedcentral.com/1471-2407/10/640

144

J. Sule´-Suso, D. Skingsley, G. D. Sockalingum, A. Kohler, G. Kegelaer, M. Manfait, A. J. El Haj. Vibr. Spectrosc., 38 (2005) 179-184

145

S. F. Weng, X. F. Ling, Y. Y. Song, Y. Z. Xu, W. H. Li, X. Zhang, L. Yang, W. Sun, X. Zhou, J. Wu. Am. Clin. Lab., 19, N 7 (2000) 20

146

S. C. Park, S. J. Lee, H. Namkung, H. Chung, S.-H. Han, M.-Y.Yoon, J.-J. Park, J.-H. Lee, C.-H. Oh, Y.-A. Woo. Vibr. Spectrosc., 44 (2007) 279-285

147

Y. P. Tong, Y. W. Lin. Spectrosc. Spectr. Anal., 21 (2001) 324-327

148

Q. B. Li, X. J. Sun, Y. F. Zhang, Y. Z. Xu, L. M. Yang, J. S. Shi, J. G. Wu. Chem. J. Chin. Univ., 25 (2004) 1624-1627

149

J. S. Wang, W. A. Wu, J. Zhang, S. C. Wang, M. X. Zhang, Y. Z. Xu, J. S. Shi, J. G. Wu, J. Xi’an. Jiaotong Univ. (Med. Sci.), 30 (2009) 463-465

150

H. Liu, Q. Su, D. Sheng, W. Zheng, X. Wang. J. Mol. Struct., 1130 (2017) 33-37

151

D. Sheng, Y. Wu, X. Wang, D. Huang, X. Chen, X. Liu. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 116 (2013) 365-369

152

D. E. Maziak, M. T. Do, F. M. Shamji, S. R. Sundaresan, D. G. Perkins, P. T. T. Wong. Cancer Detect. Prevent., 31 (2007) 244-253

153

J. Wang, J. Shi. World J. Gastroenterol., 9, N 9 (2003) 1897-1899

154

T. D. Wang, G. Triadafilopoulos, J. M. Crawford, L. R. Dixon, T. Bhandari, P. Sahbaie, S. Friedland, R. Soetikno, C. H. Contag. Proc. Nat. Acad. Sci. Am., 104 (2007) 15864-15869

155

L. Quaroni, A. G. Casson. Analyst, 134 (2009) 1240-1246

156

V. R. Kondepati, M. Keese, H. M. Heise, J. Backhaus. Vibr. Spectrosc., 40 (2006) 33-39

157

Y. J. Chen, Y. D. Cheng, H. Y. Liu, P. Y. Lin, C. S. Wang. Chang Gun Med. J., 29 (2006) 518-527

158

S. D. Szajda, N. Waszkiewicz, S. Chojnowska, K. Zwierz. Biochem. Soc. Transact., 39 (2011) 340-343

159

X. Q. Zhang, G. Thiéfin, C. Gobinet, V. Untereiner, I. Taleb, B. Bernard-Chabert, A. Heurgué, C. Truntzer. Transl. Res., 162 (2013) 279-286

160

F. Lu, G. H. Lu, Y. B. Cao, Z. Y. Xiao, Y. T. Wu. Acad. J. Sec. Mil. Med. Univ., 25 (2004) 1000-1103

161

M. Diem, L. Chiriboga, H. Yee. Biopolymers, 57, N 5 (2000) 282-290

162

D. Sheng, F. Xu, Q. Yu, T. Fang, J. Xia, S. Li, X. Wang. J. Mol. Struct., 1099 (2015) 18-23

163

M. Khanmohammadi, A. B. Garmarudi, S. Samani, K. Ghasemi A. Ashuri. Pathol. Oncol. Res., 17 (2011) 435-441

164

S. Argov, R. K. Sahu, E. Bernshtain, A. Salman, G. Shohat, U. Zelig, S. Mordechai. Biopolymers, 75, N 5 (2004) 384-392

165

A. Kallenbach-Thieltges, F. Groseruschkamp, A. Mosig, M. Diem, A. Tannapfel, K. Gerwert. J. Biophotonics, 6, N 1 (2013) 88-100

166

B. Rigas, P. T. T. Wong. Cancer Res., 52 (1992) 84-88

167

L. Dong, X. Sun, Z. Chao, S. Zhang, J. Zheng, R. Gurung, J. Du, J. Shi, Y. Xu, Y. Zhang, J. Wu. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 122, N 25 (2014) 288-294

168

J. Depciuch, E. Kaznowska, A. Koziorowska, J. Cebulski. J. Pharmac. Biomed. Analys., 145 (2017) 611-615

169

V. R. Kondepati, H. M. Heise, T. Oszinda, R. Mueller, M. Keese, J. Backhaus. Vibr. Spectrosc., 46 (2008) 150-157

170

C. Conti, P. Ferraris, E. Giorgini, C. Rubini, S. Sabbatini, G. Tosi, J. Anastassopoulou, P. Arapantoni, E. Boukaki, S. Konstadoudakis, T. Theophanides, C. Valavanis. J. Mol. Struct., 881 (2008) 46-51

171

V. R. Kondepati, M. Keese, R. Mueller, B. C. Manegold, J. Backhaus. Vibr. Spectrosc., 44, N 2 (2007) 236-242

172

E. Kaznowska, J. Depciuch, K. Szmuc, J. Cebulski. J. Pharmac. Biomed. Analys., 134 (2017) 159-268

173

X. Li, Q.-B. Li, G-J. Zhang, Y.-Z. Xu, X.-J. Sun, J.-S. Shi, Y.-F. Zhang, J.-G. Wu. Sci. World J. (2012), ID 936149(1-4); doi:10.1100/2012/936149

174

Q. Li, C. Hao, X. Kang, J. Zhang, X. Sun, W. Wang, H. Zeng. Sensors, 17, N 12 (2017) 2739

175

J. A. de Almeida Chaves Piva, J. L. R. Silva, L. J. Raniero, C. S. P. Lima, E. A. L. Arisawa, C. de Oliveira, R. de Azevedo Canevari, J. Ferreira, A. A. Martin. Res. Biomed. Eng., 31, N 1 (2015) 10-18

176

P. Lasch, W. Haensch, N. Lewis, L. H. Kidder, D. Naumann. Appl. Spectrosc., 48 (2002) 1-10

177

J. Babrah, K. McCarthy, R. J. Lush, A. D. Rye, C. Bessant, N. Stone. Analyst, 134 (2009) 763-768

178

J. Ramesh, M. Huleihel, J. Mordehai, A. Moser, V. Erukhimovich, C. Levi, J. Kapelushnik, S. Mordechai. J. Lab. Clin. Med., 141, N 6 (2003) 385-394

179

C. P. Schultz. Technol. Cancer Res. Treat., 1, N 2 (2002) 95-104

180

P. G. L. Andrus, R. D. Strickland. Biospectroscopy, 4 (1998) 37-46

181

P. G. Andrus. Technol. Cancer Res. Treatment, 5, N 2 (2006) 157-167

182

R. Chaber, K. Łach, K. Szmuc, E. Michalak, A. Raciborska, D. Mazur, M. Machaczka, J. Cebulski. Infrared Phys. Technol., 83 (2017) 200-205

183

Adeeba, A. J. Siddiqui, S. T. H. Sherazi, S. Ahmed, M. I. Choudhary, Atta-ur-Rahman, S. G. Musharraf. Spectrochim. Acta, A: Mol. Biomol. Spectrosc., 203, N 5 (2018) 177-184

184

M. L. Naurecka, B. M. Sierakowski, W. Kasprzycka, A. Dojs, M. Dojs, Z. Suszyński, M. Kwaśny. Am. J. Analyt. Chem., 8 (2017) 180-188

185

M. Salokhe, R. Phatak, H. Shinde. Int. J. Modern Commun. Technol. Res., 2, N 6 (2014) 1-2

186

H. Ukkonen, S. Kumar, J. Mikkonen, T. Salo, S. P. Singh, A. P. Koistinen. Vibr. Spectrosc., 79 (2015) 24-30

187

K. Papamarkakis, B. Bird, J. M. Schubert, M. Miljković, R. Wein, K. Bedrossian, N. Laver, M. Diem. Lab. Invest., 90, N 4 (2010) 589-598

188

R. Bhargava. Anal. Bioanal. Chem., 389, N 4 (2007) 1155-1169

189

A. Benard, C. Desmedt, M. Smolina, P. Szternfeld, M. Verdonck, G. Rouas, N. Kheddoumi, F. Rothe, D. Larsimont, C. Sotiriou, E. Goormaghtigh. Analyst, 139, N 5 (2014) 1044-1056

190

R. Bhargava, D. C. Fernandez, S. M. Hewitt, I. W. Levin. Biochim. Biophys. Acta: Biomembranes, 1758, N 7 (2006) 830-845

191

J. M. Baker, S. R. Hussain, L. Lovergne, V. Untereiner, C. Hughes, R. A. Lukaszewski, G.Thiéfin,G. D. Sockalingum. Chem. Soc. Rev., 45, N 7 (2015) 1803-1818

192

L. B. Leal, M. S. Nogueira, R. A. Canevari, L. F. C. S. Carvalho. Photodiagnos. Photodynam. Therapy, 24 (2018) 237-244

193

S. Kumar, A. Srinivasan, F. Nikolajeff. Current Med. Chem., 25 (2018) 1055-1072

194

J. A. Bispo, E. E. de Sousa Vieira, L. Jr. Silveira, A. B. Fernandes. J. Biomed. Opt., 18, N 8 (2013) 87004

195

J. G. Kelly, J. Trevisan, A. D. Scott, P. L. Carmichael, H. M. Pollock, P. L. Martin-Hirsch, F. L. Martin. J. Proteome Res., 10, N 4 (2011) 1437-1448

196

F. L. Martin, M. J. German, E. Wit, T. Fearn, N. Ragavan, H. M. Pollock. J. Comput. Biol., 14 (2007) 1176-1184

197

L. F. C. S. Carvalho, M. S. Nogueira, L. P. M. Neto, T. T. Bhattacharjee, A. A. Matin. Biomed. Opt. Express, 8, N 11 (2017) 5218-5227

198

D. Naumann, D. Helm, H. Labischinski. Nature, 351, N 6321 (1991) 81-82

199

M. Jackson, G. Wagnieres, H. H. Mantsch. In: Encyclopedia of Spectroscopy and Spectrometry, 3rd ed. (2017) 479-487; http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-12-409547-2.12695-2

200

B. Bird, M. Miljkovic, M. J. Romeo, J. Smith, N. Stone, M. W. George, M. Diem. BMC Clin. Pathol., 8 (2008) 1-8

201

C. A. Lima, V. Goulart, D. M. Zezell. Conf. LAOP (2014) LTh4A.24

202

M. Sattlecker, R. Baker, N. Stone, C. Bessant. Chemom. Intell. Lab., 107 (2011) 363-370

203

X. Li, Q. B. Li, Y. Z. Xu, G. J. Zhang, J. G. Wu, L. M. Yang, X. F. Ling, X. S. Zhou, J. S. Wang. Spectrosc. Spect. Anal., 27 (2007) 439-443

204

J. Xu, J. Yang, Z. H. Lai. Inform. Sci., 232 (2013) 11-26

205

S. S. Keerthi, C. J. Lin. Neural Comput., 15 (2003) 1667-1689

206

P. Tian, W. Zhang, H. Zhao, Y. Lei, Lo. Cui, W. Wang, Q. Li, Q. Zhu, Y. Zhang, Z. Xu. Int. J. Clin. Exp. Med., 8, N 1 (2015) 972-981

207

M. Khanmohammadi, M. A. Ansari, A. B. Garmarudi, G. Garoosi. Cancer Invest., 25 (2007) 397-404

208

M. Jackson, H. H. Mantsch. In: Encyclopedia of Spectroscopy and Spectrometry, 2nd ed., Ed. J. C. Lindon, Academic Press, Oxford (1999) 1494-1502

209

И. В. Скорняков, Г. Б. Толсторожев, В. А. Бутра. Журн. прикл. спектр., 75, № 3 (2008) 395-399

210

Г. Б. Толсторожев, И. В. Скорняков, В. А. Бутра. Журн. прикл. спектр., 76, № 6 (2009) 805-816

211

E. P. Uceda Otero, G. S. N. Eliel, E. J. S. Fonseca, J. M. Hickmann, R. Rodarte, E. Barreto, K. J. Jalkanen. Current Phys. Chem., 3, N 1 (2013) 36-43

212

C. Hughes, M. J. Baker. Analyst, 141, N 2 (2015); doi: 10.1039/c5an01858g

The authors declare that there are no conflicts of interest present.